Sahrana Mladića otvorila novo pitanje evropskog puta Srbije: Traži se da Ursula fon der Lajen ne dolazi u Beograd
Sahrana pravosnažno osuđenog ratnog zločinca Ratka Mladića izazvala je novu ozbiljnu krizu u odnosima Srbije i Evropske unije, a sve glasniji su zahtjevi da evropski zvaničnici zauzmu čvršći stav prema vlastima u Beogradu.
Savetodavna grupa za javnu politiku Balkan u Evropi pozvala je predsjednicu Evropske komisije Ursulu fon der Lajen da ne dolazi u Beograd tokom predizborne kampanje, uz upozorenje da bi njena posjeta mogla biti iskorištena za političku propagandu i promociju vlasti Aleksandra Vučića.
Vedran Džihić sa Instituta za međunarodnu politiku ocijenio je da postoji ozbiljna opasnost da bi Vučićev režim eventualnu posjetu predsjednice Evropske komisije predstavio kao potvrdu evropske podrške vlastima u Beogradu.
„Pribojavamo se da bi posjeta Ursule fon der Lajen mogla da bude iskorišćena od strane vlade i režima Aleksandra Vučića za propagandne svrhe i mobilizaciju dodatnih birača. U isto vreme ne verujemo u suštinsko opredeljenje vlade i režima Vučića za EU integracije“, rekao je Džihić.
„Srbija je prekoračila civilizacijski prag“
Džihić smatra da je način na koji je Srbija tretirala smrt i sahranu Ratka Mladića otvorio mnogo ozbiljnije pitanje od same predizborne kampanje – pitanje stvarnog opredjeljenja Srbije za evropske vrijednosti.
Mladić je pred Međunarodnim rezidualnim mehanizmom za krivične sudove osuđen za genocid, zločine protiv čovječnosti i ratne zločine. Njegova sahrana u Beogradu, uz vojne počasti, prisustvo visokih državnih funkcionera i snažnu podršku dijela Srpske pravoslavne crkve, izazvala je oštre reakcije u Evropi.
„Sa sahranom ratnog zločinca Ratka Mladića – koja je bila sahrana sa državnim epitetima, državnim počastima, uz učešće najviših zvaničnika Srpske pravoslavne crkve, pa i Vlade – Srbija je prekoračila civilizacijski prag koji suštinski dovodi u pitanje njenu opredijeljenost da postane članica EU“, ocijenio je Džihić.
On je napravio poređenje sa Njemačkom nakon Nirnberških procesa, navodeći da bi bilo nezamislivo da država decenijama nakon presuda za ratne zločine organizuje ceremoniju kojom bi se osuđenim zločincima ukazivale državne počasti.
Marta Kos već otkazala posjetu Srbiji
Kriza između Beograda i Brisela već je dobila konkretnu potvrdu. Evropska komesarka za proširenje Marta Kos otkazala je planiranu posjetu Srbiji nakon događaja povezanih sa sahranom Mladića.
Kos je poručila da je glorifikacija osuđenog ratnog zločinca nespojiva sa vrijednostima na kojima počiva evropski put Srbije. Naglasila je da članstvo u EU podrazumijeva suočavanje sa prošlošću, stvarno pomirenje i poštovanje žrtava ratnih zločina.
Na samoj sahrani u Beogradu okupile su se hiljade ljudi, dok su ceremoniju pratili vojni elementi, državni funkcioneri i najviši predstavnici Srpske pravoslavne crkve. Evropski zvaničnici su upozorili da glorifikacija ratnih zločinaca, negiranje genocida i istorijski revizionizam nemaju mjesto u Evropskoj uniji niti u njenim državama kandidatima.
„Dosta je pragmatizma i oportunizma“
Džihić smatra da Evropska unija već godinama prema Beogradu vodi politiku „toplo-hladno“, u kojoj se zbog geopolitičkih i drugih interesa često izbjegava odlučniji odnos prema vlastima Aleksandra Vučića.
„Mislim da je dosta pragmatizma i oportunizma od strane evropskih lidera i vreme je da se dođe do principijelnog stava“, poručio je Džihić.
Posebno je važno, smatra on, da Evropska unija jasno reaguje uoči vanrednih parlamentarnih izbora zakazanih za 25. oktobar 2026. godine, kako evropski zvaničnici ne bi postali dio predizborne kampanje vlasti.
Sahrana Ratka Mladića tako je, osim pitanja odnosa prema ratnim zločinima i žrtvama, postala i novi test za evropsku politiku prema Srbiji. Dok Beograd formalno ostaje kandidat za članstvo u EU, način na koji su državne institucije i dio društva tretirali osuđenog ratnog zločinca dodatno je produbio sumnje u stvarnu spremnost vlasti da prihvati vrijednosti na kojima Evropska unija insistira.
