Tirana je 29. septembra donijela odluku da četvoricu bivših političkih i vojnih lidera Oslobodilačke vojske Kosova – Hashima Thaçija, Kadrija Veselija, Jakupa Krasniqija i Rexhepa Seljimija – proglasi počasnim građanima glavnog grada Albanije. Odluka je donesena samo 13 dana nakon što ih je Specijalizovano vijeće Kosova u Hagu proglasilo krivim za ratne zločine i izreklo im ukupno 81 godinu zatvora. (KOHA.net)
Odluka Gradskog vijeća Tirane usvojena je jednoglasno, na prijedlog gradonačelnika Eriona Veliaja. Inicijativa je prethodno dobila jednoglasnu podršku Komisije za umjetnost i kulturu, nakon razmatranja u Komisiji za titule kojom rukovodi historičar Pëllumb Xhufi. (KOHA.net)
Prema obrazloženju odluke, četvorica bivših lidera OVK priznanje su dobila zbog svoje uloge u historijskim procesima vezanim za Kosovo, posebno zbog doprinosa ratu OVK, političkom predstavljanju Kosova, putu ka nezavisnosti, kao i zbog veza sa Tiranom i Albanijom. U obrazloženjima se posebno spominju i podrška Sjedinjenih Američkih Država i euroatlantskih partnera. (KOHA.net)
Odluka Tirane dolazi nakon presude u Hagu
Vremenski trenutak odluke posebno je privukao pažnju.
Samo trinaest dana ranije, 16. septembra, Specijalizovana vijeća Kosova u Hagu izrekla su prvostepenu presudu u predmetu protiv Thaçija, Veselija, Seljimija i Krasniqija.
Sud je utvrdio njihovu krivičnu odgovornost za ratne zločine koji obuhvataju protivpravno ili proizvoljno pritvaranje, okrutno postupanje, mučenje i ubistva. Prema presudi, utvrđena je odgovornost za proizvoljno pritvaranje 385 osoba, okrutno postupanje prema 49 osoba, mučenje 303 osobe i ubistvo 96 osoba. (scp-ks.org)
Izrečene kazne iznose:
- Hashim Thaçi – 25 godina zatvora
- Jakup Krasniqi – 25 godina zatvora
- Kadri Veseli – 18 godina zatvora
- Rexhep Seljimi – 13 godina zatvora
Ukupno, kazne iznose 81 godinu zatvora. (scp-ks.org)
Presuda, međutim, nije obuhvatila sve optužbe koje su se nalazile u optužnici. Sudsko vijeće oslobodilo je četvoricu optužbi za zločine protiv čovječnosti, zaključivši da Tužilaštvo nije dokazalo van razumne sumnje postojanje rasprostranjenog ili sistematskog napada usmjerenog protiv civilnog stanovništva. Također su oslobođeni odgovornosti u vezi s određenim pojedinačnim incidentima ratnih zločina. (scp-ks.org)
Ko su ljudi koje je Tirana proglasila počasnim građanima?
Hashim Thaçi bio je jedan od najpoznatijih političkih predstavnika kosovskih Albanaca i kasnije predsjednik Kosova. Tirana je u obrazloženju priznanja istakla njegovu ulogu u ratu OVK, političkom predstavljanju Kosova i procesu koji je vodio prema nezavisnosti.
Kadri Veseli bio je jedan od istaknutih pripadnika političkog i vojnog vrha OVK, a nakon rata obavljao je visoke političke funkcije na Kosovu.
Jakup Krasniqi bio je politički predstavnik OVK i kasnije jedan od važnih političkih aktera Kosova. Tirana je posebno naglasila njegovu ranu povezanost sa Albanijom i Tiranom tokom perioda rata.
Rexhep Seljimi također je bio jedan od istaknutih pripadnika OVK, a kasnije politički predstavnik i poslanik na Kosovu.
Sva četvorica trenutno se nalaze u pritvorskom objektu Specijalizovanih vijeća u Hagu, gdje su prebačeni u novembru 2020. godine. (scp-ks.org)
Tirana priznanje vezala za historiju Kosova
U obrazloženju odluke ne navodi se presuda kao razlog za dodjelu priznanja, već se naglašava historijska uloga četvorice političara i njihov doprinos procesu oslobađanja i nezavisnosti Kosova.
Za Thaçija se navodi njegov doprinos ratu za oslobođenje Kosova, političkom predstavljanju i putu ka nezavisnosti, uz podršku SAD-a i euroatlantskih partnera.
Kod Veselija se posebno ističu njegov doprinos OVK i odnosima između Kosova i Albanije.
Za Krasniqija je istaknuta njegova politička uloga i rana povezanost s Tiranom kao jednim od centara političke i građanske podrške Kosovu tokom rata.
Kod Seljimija se naglašava njegov doprinos OVK i povezanost s Tiranom, koja je tokom rata pružala podršku Kosovu. (KOHA.net)
Priznanje ne mijenja presudu Specijalizovanih vijeća
Iako je odluka Tirane donesena neposredno nakon prvostepene presude, ona nema nikakav pravni uticaj na postupak koji se vodi pred Specijalizovanim vijećima Kosova.
Specijalizovana vijeća su zasebna sudska institucija čiji je mandat usmjeren na krivična djela koja su navodno počinjena u kontekstu sukoba na Kosovu i neposredno nakon njega.
Suđenje četvorici bivših lidera OVK počelo je u aprilu 2023. godine. Dokazni postupak završen je u decembru 2025, a završne riječi održane su u februaru 2026. godine. U postupku je svjedočilo ukupno 134 svjedoka, dok je učešće u postupku imalo 156 žrtava. (scp-ks.org)
Presuda izazvala snažne reakcije na Kosovu
Prvostepena presuda izazvala je snažne reakcije među političkim predstavnicima i dijelom javnosti na Kosovu.
Nakon izricanja presude uslijedile su javne reakcije kojima je izraženo neslaganje s odlukom suda i podrška bivšim liderima OVK.
Istovremeno, Specijalizovano tužilaštvo presudu je pozdravilo i ocijenilo je važnom za vladavinu prava. (SCP KS)
Važno je naglasiti da je riječ o prvostepenoj presudi. Sudski postupak time nije konačno završen i odluka može biti predmet žalbenog postupka.
Simbolična poruka iz Tirane
Odluka Tirane tako dobija i snažnu simboličku dimenziju.
Dok sud u Hagu četvoricu bivših lidera OVK smatra krivično odgovornim za konkretne ratne zločine, gradske vlasti Tirane ih istovremeno javno priznaju kao ličnosti koje su, prema njihovom obrazloženju, dale značajan doprinos historiji Kosova, njegovom putu ka slobodi i nezavisnosti te odnosima Kosova i Albanije.
Ta dva pogleda mogu postojati istovremeno jer predstavljaju potpuno različite vrste odluka: jedna je sudska i odnosi se na individualnu krivičnu odgovornost, dok je druga političko-kulturna odluka lokalne vlasti o počasnom priznanju.
Zbog toga titula počasnog građanina Tirane ne utiče na pravni status presude niti može promijeniti odluku Specijalizovanih vijeća.
Čeka se žalbeni postupak
Nakon prvostepene odluke proces se nastavlja kroz žalbeni postupak. Konačna sudska odluka zavisit će od ishoda tog procesa.
Do tada, Thaçi, Veseli, Krasniqi i Seljimi ostaju prvostepeno osuđeni za navedene ratne zločine, dok odluka Tirane ostaje političko i simboličko priznanje koje odražava stav gradskih vlasti prema njihovoj historijskoj ulozi.
Tirana je, dakle, samo nekoliko dana nakon što je sud u Hagu izrekao višedecenijske zatvorske kazne, poslala potpuno drugačiju javnu poruku: četvoricu bivših lidera OVK proglasila je počasnim građanima albanske prijestonice.
