Ako reprezentaciju Srbije čine i Bošnjaci, Mađari, Albanci, Romi, Hrvati i pripadnici drugih manjinskih zajednica, kome onda pripadaju sportski savezi koji iz svog naziva brišu „Srbija“ i zamjenjuju je riječju „srpski“?
U Srbiji je posljednjih sedmica pokrenut talas promjena naziva nacionalnih sportskih saveza. Bokserski savez Srbije postao je Srpski bokserski savez, Rukometni savez Srbije promijenio je naziv u Srpski rukometni savez, a istim putem krenuo je i Vaterpolo savez Srbije.
Promjenu naziva pokrenuo je i Olimpijski komitet Srbije, koji bi ubuduće mogao nositi naziv Srpski olimpijski komitet.
Savezi ove promjene objašnjavaju potrebom da se jasnije istaknu identitet, tradicija i pripadnost srpskom sportu.
Međutim, upravo riječ „srpski“ otvara pitanje koje nije samo gramatičko, već i političko i društveno.
Šta je sa sportistima koji nisu Srbi?
Reprezentaciju Srbije ne čine isključivo Srbi.
U državnim selekcijama nastupaju i sportisti bošnjačke, mađarske, romske, albanske, hrvatske, slovačke, rumunske i drugih nacionalnosti.
Oni nose dres Srbije, predstavljaju Srbiju i osvajaju medalje za Srbiju.
Zbog toga se postavlja sasvim logično pitanje:
Ako je sportski savez „Srbije“ institucija koja okuplja klubove i sportiste sa cijele teritorije države, šta se mijenja kada postane „srpski“?
U Bokserskom klubu Novi Pazar smatraju da je raniji naziv bio prikladniji upravo zato što je obuhvatao sve klubove i sportiste u Srbiji.
Iz tog kluba poručuju da novi naziv, iako možda nije imao namjeru da bilo koga isključi, jezički može ostaviti upravo takav utisak.
„Srbija“ je država, „srpski“ označava pripadnost
U tome i jeste suština problema.
Naziv „Sportski savez Srbije“ upućuje na državu i teritoriju koju savez predstavlja.
Naziv „Srpski sportski savez“ prirodno se može razumjeti kao savez koji pripada srpskom narodu ili srpskom nacionalnom identitetu.
To nije isto značenje.
Posebno je osjetljivo kada se takav naziv koristi za organizacije koje okupljaju sve građane i klubove jedne države.
Paradoks reprezentacije
Tako nastaje svojevrstan paradoks.
Sportista Bošnjak iz Novog Pazara može nastupati za reprezentaciju Srbije, nositi grb Srbije, osvojiti medalju za Srbiju i slušati himnu Srbije.
Ali savez koji upravlja njegovim sportom više ne nosi naziv koji direktno upućuje na državu Srbiju, već naziv koji naglašava srpski nacionalni identitet.
Isti princip odnosi se i na sportiste pripadnike drugih manjinskih zajednica.
Niko ne spori pravo srpskog naroda da njeguje svoj identitet i tradiciju. Pitanje je, međutim, da li nacionalne sportske institucije države treba da budu označene prvenstveno etničkim ili državnim identitetom.
Novi Pazar kao primjer
Posebno se ovo pitanje osjeti u sredinama poput Novog Pazara, gdje veliki broj sportista pripada bošnjačkoj nacionalnoj zajednici.
Klubovi iz ovog grada decenijama su dio sportskog sistema Srbije. Njihovi sportisti predstavljaju Srbiju na domaćim i međunarodnim takmičenjima.
Zato promjena naziva nije samo formalna stvar.
Za dio sportista i klubova ona može poslati poruku da se institucije koje su do jučer bile državne sada sve više predstavljaju kao nacionalne.
Talas promjena
Nakon Vaterpolo saveza i Rukometnog saveza, Bokserski savez je također promijenio ime, dok je Olimpijski komitet pokrenuo proceduru za promjenu svog naziva.
Sve se to događa u relativno kratkom periodu i zbog toga je teško ignorisati širi kontekst.
Jedni će reći da je riječ samo o vraćanju tradicionalnih naziva i jasnijem definisanju srpskog sportskog identiteta.
Drugi, međutim, upozoravaju da se time državne institucije sporta sve više vezuju za etnički identitet većinskog naroda.
Ako su savezi „srpski“, čiji su onda sportisti?
Ovo pitanje će vjerovatno još dugo biti predmet rasprave.
Jer kada reprezentativac Bošnjak, Mađar, Rom, Albanac ili pripadnik neke druge zajednice osvoji medalju, ta medalja je medalja Srbije.
Kada reprezentacija pobijedi, pobjeda se slavi kao pobjeda Srbije.
A kada sportista izgubi, izgubila je reprezentacija Srbije.
Zato ostaje pitanje koje niko ne može zaobići:
Ako su svi dovoljno dobri da predstavljaju Srbiju, da li bi i institucije koje njima upravljaju trebale biti dovoljno široke da predstavljaju sve njih?
Promjena jednog slova ili jedne riječi u nazivu možda izgleda kao formalnost.
Ali u multietničkoj državi, izbor između „Srbije“ i „srpski“ može nositi mnogo veću poruku od same gramatike.
