Univerzitetski profesor u penziji Zoran Stojiljković ocijenio je u analizi za Demostat da se Srbija i dalje suočava s ozbiljnim ekonomskim i društvenim izazovima, ističući da prosječna plata u zemlji iznosi tek nešto više od četvrtine prosjeka država evrozone.
Prema njegovim riječima, Srbija se danas, zajedno sa ostalim zemljama Zapadnog Balkana i Bugarskom, često posmatra kao dio evropske „superperiferije“, te spada među osam najsiromašnijih i najmanje razvijenih država u Evropi.
Stojiljković navodi da je Srbija u posljednje tri i po decenije prošla kroz tri različite političke faze – od izbornog autoritarizma devedesetih godina, preko perioda liberalizacije nakon 2000. godine, do uspostavljanja sistema dominantne stranke i hibridnog režima nakon 2014. godine.
Govoreći o ekonomiji, profesor smatra da se razvoj zemlje godinama oslanja na strane direktne investicije, koje su često subvencionisane ili politički uslovljene, kao i na velike javne investicije. Upozorava da takav model može donijeti kratkoročni rast, ali ne i dugoročno povećanje životnog standarda, jer privredna struktura ograničava rast plata.
Posebno kritikuje način realizacije velikih infrastrukturnih projekata, tvrdeći da se mnogi sprovode putem posebnih zakona, uz favorizovanje odabranih kompanija i, kako navodi, klijentelističkih mreža vlasti, zbog čega projekti često koštaju više od prvobitno planiranog.
Kao jedan od ključnih razloga za spor razvoj Srbije, Stojiljković ističe fenomen „zarobljene države“, u kojoj su institucije pod snažnim uticajem političkih i interesnih grupa. Smatra da upravo korisnici postojećeg sistema predstavljaju najveću prepreku ozbiljnim reformama.
Prema njegovoj analizi, najveću korist od ekonomskog rasta imaju politička elita, dio javnog sektora povezan s vladajućim strukturama, domaći kapitalisti i strani investitori, dok značajan dio stanovništva i dalje živi u uslovima siromaštva ili socijalne isključenosti.
Na kraju zaključuje da Srbija funkcioniše kao država političkog kapitalizma, u kojoj političke i poslovne elite, kroz mehanizme klijentelizma, korupcije i partijskog zapošljavanja, imaju dominantan uticaj na društvene i ekonomske tokove, ostavljajući malo prostora za stvarnu političku i socijalnu konkurenciju.
