Na današnji dan, 14. decembra 1995. u Parizu je potpisan Dejtonski mirovni sporazum, kojim je, prema dogovoru 21. novembra iste godine u Daytonu, u Sjedinjenim Američkim Državama (SAD) i zvanično prekinut rat u Bosni i Hercegovini.
Tim dokumentom službeno je okončana skoro četverogodišnja agresija na našu zemlju, a Bosna i Hercegovina je ustrojena kao država tri konstitutivna naroda i ostalih.Glavni akteri mirovnih pregovora bili su u konačnici i potpisnici Dejtonskog sporazuma – predsjednik RBiH Alija Izetbegović, predsjednik Hrvatske Franjo Tuđman te srbijanski predsjednik Slobodan Milošević, 14. decembra 1995. godine u Jelisejskoj palati u Parizu. Sve tri države nastale su raspadom Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije.
Sporazum se sastoji od 11 aneksa, među kojima je i Aneks 4 – Ustav Bosne i Hercegovine. Njime je potvrđen suverenitet, teritorijalni integritet i nezavisnost Bosne i Hercegovine kao države. Određeno je da se BiH sastoji od dva entiteta, Federacije Bosne i Hercegovine i RS-a i da je čine konstitutivni narodi, Bošnjaci, Hrvati i Srbi, zajedno sa ostalima.
-Ovo nije pravedan mir, ali je pravedniji od nastavka rata. U ovakvoj situaciji kao što jeste i ovakvom svijetu kakav je, bolji mir i nije mogao biti postignut – izjavio je prije 25 godina prvi predsjednik Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine rahmetli Alija Izetbegović.
Propisane su nadležnosti BiH i entiteta, kao i odnosi između institucija BiH, ali i način izmjene Ustava BiH.Dejtonsko ustavno uređenje postalo je jedan od osnovnih problema u funkcioniranju moderne BiH, ali i prepreka na njenom putu prema evroatlantskim integracijama. Ono je postalo prepreka i samom unutrašnjem funkcioniranju države i predmet sporenja između političkih opcija u vezi s tim kako bi BiH trebala izgledati kao država u budućnosti i kakvo bi njeno unutrašnje uređenje trebalo biti.
Politički jaz među političkim predstavnicima u vezi s izmjenama ustavnog uređenja BiH odrazio se na sve sfere života.
Institut za istraživanje genocida Kanada {IGK} oglasio se povodom 27. godišnjice od potpisivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma.
“Prije 27 godina, 14.12.1995. godine u Parizu potpisan je Dejtonski mirovni sporazum, jedini mirovni sporazum u povijesti internacionalnog prava koji pokazuje da se nasilno agresivno osvajanje teritorija isplati, da se tako pokorene teritorije legalizuju i legitimiraju i da se genocid isplati. Iako je Dejtonskim mirovnim sporazumom zaustavljen rat, iako je u međunarodnom pravu priznato nacionalno ime Bošnjak i ime bosanskog jezika, dejtonskim ustavom je država Bosna i Hercegovina izgubila svoj potpuni suverenitet, svoje potpuno jedinstveno državno i društveno funkcionisanje, a njeni građani i narodi su izgubili slobodu posjedovanja jedinstvene države. Bez jedinstvene bosanskohercegovačke države, njeni građani i narodi ne mogu očuvati i jačati bosanskohercegovačku tradiciju, historiju, kulturu. I na kraju dejtonskim ustavom su najviše na gubitku Bošnjaci, koji nemaju rezervnu domovinu i koji svoju duhovnu, tradicijsku, narodnu, historijsku, jezičku i kulturnu bitnost i bitisanost jedino mogu ostvariti u jedinstvenoj bosanskohercegovačkoj državi.
Prema članu 53. Bečke konvencije koji kaže da su svi ugovori koji su suprotni imperativnoj normi međunarodnog prava (ius cogens) ništavni. Ius cogens norma na prvom mjestu zabranjuje genocid te samim tim nakon presude Internacionalnog suda pravde u Hagu od 26. februara 2007. godine da je u i oko Srebrenice izvršen genocid od strane Vojske entiteta Republike srpske stvoren je pravni osnov ništavosti Dejtonskog sporazuma koji samo zahtijeva potvrdu od suda u Hagu.
S obzirom da se bez zahtjeva institucija Bosne i Hercegovine ne može pokrenuti proces poništenja Dejtonskog sporazuma trenutno jedini mehanizam je da se Generalnoj skupštini UN proslijedi zahtjev bilo koje zemlje članice UN da se ide na Internacionalni sud pravde u Hagu za dobijanje Savjetodavnog mišljenja da li je postojanje entiteta Republika srpska protivno međunarodnom pravu, zaključuju iz IGK.
Izvor: hayat
